Chủ động thích ứng với Lệnh 280 khi xuất khẩu thực phẩm sang Trung Quốc

Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thực phẩm sẽ chủ động nộp hồ sơ trực tiếp trên hệ thống CIFER của Tổng cục Hải quan Trung Quốc - Ảnh minh họa

Thay đổi phương thức đăng ký doanh nghiệp

Từ ngày 1/6/2026, quy định mới về đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm xuất khẩu vào Trung Quốc theo Lệnh 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) sẽ chính thức có hiệu lực, thay thế Lệnh 248 đang được áp dụng từ năm 2022.

Theo ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh dịch tễ và Kiểm dịch động thực vật Việt Nam), trước đây, theo Lệnh 248, doanh nghiệp có thể đăng ký theo hai hình thức: thông qua cơ quan thẩm quyền của nước xuất khẩu hoặc tự đăng ký trực tiếp. Tuy nhiên, với Lệnh 280, hai phương thức này được hợp nhất. Doanh nghiệp sẽ chủ động nộp hồ sơ trực tiếp trên hệ thống CIFER của Tổng cục Hải quan Trung Quốc.

Tùy theo từng nhóm sản phẩm, hồ sơ đăng ký có thể phải kèm theo báo cáo kiểm tra, thư xác nhận hoặc đề xuất của cơ quan thẩm quyền Việt Nam. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý trước khi hoàn thiện hồ sơ.

Hiện nay, có khoảng 90.000 doanh nghiệp từ 178 quốc gia đã được phê duyệt đăng ký trên hệ thống CIFER để xuất khẩu thực phẩm sang Trung Quốc. Trong đó, Việt Nam có gần 4.000 cơ sở đã được cấp mã đăng ký.

Theo quy định mới, thời hạn hiệu lực của mã đăng ký doanh nghiệp vẫn giữ nguyên là 5 năm. Tuy nhiên, Lệnh 280 cho phép doanh nghiệp nộp hồ sơ gia hạn trong khoảng thời gian từ 3-12 tháng trước khi hết hạn, thay vì chỉ 6 tháng như trước đây.

Quy định này được đánh giá là linh hoạt hơn, song các cơ quan quản lý cảnh báo doanh nghiệp cần theo dõi thời hạn đăng ký thường xuyên. Trên thực tế, thời gian qua đã có nhiều trường hợp doanh nghiệp bị khóa mã đăng ký do quên gia hạn đúng thời điểm.

Khi mã đăng ký hết hiệu lực trên hệ thống CIFER, doanh nghiệp sẽ không thể tiếp tục xuất khẩu sang Trung Quốc cho đến khi hoàn tất thủ tục đăng ký lại.

Bên cạnh Lệnh 280, GACC cũng đã ban hành Thông báo 219 quy định danh mục 2.589 sản phẩm nông nghiệp phải có thư xác nhận của cơ quan thẩm quyền nước xuất khẩu khi đăng ký. Danh mục này mở rộng nhiều mặt hàng so với quy định trước đây, do đó doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ để tránh sai sót trong quá trình đăng ký.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Lệnh 280 không chỉ đơn thuần là thay đổi về thủ tục đăng ký mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách quản lý của Trung Quốc đối với thực phẩm nhập khẩu.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp coi việc được cấp mã đăng ký là "đích đến" để có thể xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, với quy định mới, mã đăng ký chỉ là bước khởi đầu trong quá trình giám sát.

Theo đó, GACC sẽ tăng cường kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất đối với doanh nghiệp trong suốt thời gian hiệu lực của mã đăng ký. Trong trường hợp phát hiện vi phạm về an toàn thực phẩm hoặc hệ thống quản lý không đảm bảo, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu khắc phục, tạm dừng nhập khẩu hoặc thậm chí bị hủy đăng ký.

"Quản lý theo rủi ro nghĩa là cơ quan quản lý sẽ đánh giá toàn bộ hệ thống của doanh nghiệp, từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, lịch sử tuân thủ an toàn thực phẩm đến phương thức tiêu thụ sản phẩm", ông Dương cho biết.

Theo ông Dương, ranh giới giữa lỗi hành chính và lỗi tuân thủ ngày càng trở nên mờ nhạt trong hệ thống quản lý mới. Một doanh nghiệp có thể sở hữu cơ sở sản xuất đạt chuẩn nhưng vẫn bị từ chối nếu hồ sơ khai báo không chính xác. Ngược lại, hồ sơ đầy đủ nhưng hệ thống quản lý nội bộ lỏng lẻo cũng có thể bị đánh trượt khi kiểm tra trực tuyến hoặc kiểm tra thực tế.

Việt Nam có đủ điều kiện thích ứng

Đối với các sản phẩm đã có nghị định thư hoặc thỏa thuận song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc như sầu riêng, chuối, chanh leo hay một số sản phẩm thủy sản, quy trình đăng ký vẫn thực hiện theo cơ chế hiện hành thông qua cơ quan thẩm quyền.

Đối với các doanh nghiệp đã đăng ký theo Lệnh 248 trước đây, mã đăng ký vẫn tiếp tục có hiệu lực và không cần đăng ký lại theo Lệnh 280, trừ trường hợp sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông báo 219.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý rà soát danh mục sản phẩm của mình để xác định chính xác yêu cầu đăng ký theo quy định mới.

Một số sản phẩm trước đây không cần thư xác nhận của cơ quan quản lý, nhưng theo quy định mới lại bắt buộc phải có. Nếu không thực hiện đúng quy trình, doanh nghiệp có thể bị loại khỏi hệ thống đăng ký và không thể xuất khẩu sang Trung Quốc.

Thực tế trước đây đã từng xảy ra trường hợp 118 doanh nghiệp Việt Nam bị khóa chức năng gia hạn đăng ký trên hệ thống CIFER do không theo dõi thông tin và nộp hồ sơ đúng thời hạn. Khi hệ thống tự động khóa, việc xử lý hồ sơ trở nên khó khăn và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, trong quá trình xây dựng Lệnh 280, Việt Nam đã chủ động tham gia góp ý với phía Trung Quốc thông qua các kênh ngoại giao và kỹ thuật.

Nhiều hội nghị phổ biến quy định mới cũng đã được tổ chức từ cuối năm 2025 nhằm giúp các địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cập nhật thông tin kịp thời.

Phía Trung Quốc dự kiến tổ chức các khóa tập huấn về hệ thống đăng ký theo quy định mới vào cuối tháng 3/2026. Sau đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị chuyên môn của Việt Nam sẽ tiếp tục tổ chức thêm các chương trình đào tạo, tập huấn để hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo ông Ngô Xuân Nam, với thời gian chuyển tiếp đến ngày 1/6/2026, doanh nghiệp Việt Nam có đủ điều kiện để chuẩn bị và thích ứng với quy định mới nếu chủ động cập nhật thông tin và hoàn thiện hồ sơ từ sớm.

"Việc đăng ký doanh nghiệp không còn là thủ tục hành chính đơn thuần mà trở thành một phần của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Doanh nghiệp cần coi đây là quá trình vận hành liên tục, trong đó hồ sơ, nhà xưởng, kiểm nghiệm, nhân sự và truy xuất nguồn gốc phải đồng bộ", ông Nam nhấn mạnh.

Đỗ Hương/ baochinhphu.vn