Chuyện người nông dân ‘đánh thức’ vùng đất phèn

Thay đổi tư duy sản xuất, chính là cách rửa phèn cho đất

Đứng giữa cánh đồng lúa xanh mướt ở ấp Long Thuận, xã Thạnh Mỹ Tây, tỉnh An Giang, anh Nguyễn Hữu Thảo không giấu được niềm vui khi nhìn những bụi lúa đang phát triển đồng đều, thân cứng, lá đứng và bộ rễ trắng khỏe bám sâu vào nền đất. Ít ai biết rằng, chỉ vài năm trước, chính những thửa ruộng này từng là nỗi ám ảnh lớn của gia đình anh là đất bị nhiễm phèn.

Anh Nguyễn Hữu Thảo, mạnh dạn thay đổi tập quán canh tác, áp dụng quy trình sản xuất theo Chương trình "Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe", từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất lúa trên vùng đất phèn.

Long Thuận vốn là vùng đất phèn nặng. Đặc thù đất chua, độ pH thấp, lại sản xuất liên tục ba vụ lúa mỗi năm khiến đất ngày càng suy kiệt. Mỗi đầu vụ, lớp phèn vàng nổi lên mặt ruộng, cây lúa mới gieo thường bị bó rễ, ngộ độc sắt và lưu huỳnh, sinh trưởng chậm, dễ nhiễm sâu bệnh. Người trồng lúa phải bón nhiều phân hơn nhưng hiệu quả không như mong muốn.

Nhiều năm gắn bó với 5ha sản xuất lúa, anh Thảo cũng từng sản xuất theo kinh nghiệm truyền thống như bao nông dân khác. Mỗi khi lúa phát triển kém, anh thường nghĩ phải tăng lượng phân bón hoặc thuốc bảo vệ thực vật. Chi phí đầu tư ngày càng cao nhưng lợi nhuận lại không tăng tương xứng.

"Bà con mình làm lúa lâu năm nên quen cách làm cũ. Đất yếu thì cứ nghĩ phải bón thêm phân. Nhưng càng làm càng thấy đất không khỏe lên, cây lúa cũng không thật sự khỏe mà bên cạnh đó chi phí lại tăng cao", anh Thảo nhớ lại.

Cán bộ kỹ thuật Công ty CP Phân bón Bình Điền, lực lượng khuyến nông cùng anh Nguyễn Hữu Thảo kiểm tra sinh trưởng của ruộng lúa sau khi áp dụng giải pháp cải tạo đất, hạ phèn và chăm sóc cây theo từng giai đoạn phát triển.

Bước ngoặt đến khi anh tham dự chương trình "Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe" do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền tổ chức. Tại đây, các chuyên gia phân tích rằng muốn cây lúa khỏe thì trước hết phải phục hồi sức khỏe của đất, cải tạo môi trường canh tác ngay từ đầu vụ thay vì chỉ tập trung bổ sung dinh dưỡng cho cây.

Thông điệp ấy đã làm thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của người nông dân nhiều năm gắn bó với đồng ruộng. "Tôi nhận ra lâu nay mình chăm cây nhiều nhưng lại quên chăm đất. Muốn sản xuất bền vững thì đất phải khỏe trước, cây mới khỏe được", anh chia sẻ.

Mạnh dạn thay đổi, ngay vụ sản xuất sau, anh áp dụng đồng bộ giải pháp được giới thiệu trong chương trình. Trước khi gieo sạ, anh bón lót Đầu Trâu Bio Canxi với lượng 150-200kg/ha nhằm cải tạo đất, hạ phèn và nâng pH. Sau đó tiếp tục sử dụng Đầu Trâu Bio Lúa 1 ở giai đoạn đẻ nhánh và dự kiến bón Đầu Trâu Bio Lúa 2 khi lúa bước vào giai đoạn làm đòng.

Đất khỏe tạo nền tảng cho vụ mùa bền vững

Hiệu quả mang lại vượt ngoài mong đợi của người nông dân. Chỉ sau thời gian ngắn, lớp váng phèn trên mặt ruộng giảm rõ rệt, đất tơi xốp hơn trước. Độ pH của đất từ mức 4,2-4,3 tăng lên khoảng 5,0-5,2, tạo điều kiện thuận lợi cho bộ rễ phát triển.

Nhờ cải tạo đất ngay từ đầu vụ, bộ rễ phát triển khỏe, cây lúa trên cánh đồng của anh Nguyễn Hữu Thảo sinh trưởng đồng đều, đẻ nhiều chồi hữu hiệu, thân cứng, lá đứng và giảm sâu bệnh.

Điều khiến anh Thảo hài lòng nhất chính là bộ rễ lúa. Những bộ rễ trắng, mập, nhiều lông hút và không còn bám phèn giúp cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn. Nhờ vậy, lúa sinh trưởng cân đối, đẻ nhánh khỏe với khoảng 2-3 chồi hữu hiệu mỗi cây, thân cứng, lá đứng, giảm đáng kể sâu bệnh ngay từ đầu vụ.

Anh Thảo vui vẻ chia sẻ thêm: "Theo kinh nghiệm của tôi, muốn cây lúa khỏe thì đất phải khỏe trước. Lúa của tôi hơn 30 ngày tuổi, ra ruộng thấy đất ít xì phèn hơn trước rất nhiều, cây khỏe, sâu bệnh cũng giảm hẳn. Đi thăm đồng thấy phấn khởi lắm".

Không chỉ thay đổi trên ruộng nhà, anh còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với những nông dân xung quanh. Mỗi khi có người đến tham quan mô hình, anh đều giới thiệu quy trình mình đang áp dụng, từ khâu cải tạo đất đầu vụ đến từng giai đoạn chăm sóc cây lúa.

Theo anh, chi phí sử dụng trọn bộ giải pháp không chênh lệch nhiều so với các loại phân bón thông thường, nhưng hiệu quả mang lại rất rõ rệt. Đầu vụ đất được hạ phèn tốt hơn, mạ khỏe, giai đoạn đẻ nhánh có nhiều chồi hữu hiệu, đến làm đòng cây vẫn giữ được màu xanh bền, hứa hẹn năng suất cao.

Anh Thảo tin rằng khi cây lúa khỏe thì vừa giảm công chăm sóc, vừa giảm sâu bệnh, giảm áp lực sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Quan trọng hơn là lợi nhuận của nông dân cũng được cải thiện.

Sự thay đổi tư duy từ "chăm cây" sang "chăm đất" đang giúp nhiều nông dân vùng đất phèn Thạnh Mỹ Tây nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại An Giang.

Từ sự thay đổi của một hộ sản xuất, mô hình đang tạo sức lan tỏa trong vùng. Nhiều nông dân đến tham quan đã bắt đầu quan tâm hơn đến việc cải tạo đất, chăm sóc bộ rễ thay vì chỉ tập trung bón phân cho cây như trước.

Câu chuyện của anh Nguyễn Hữu Thảo cũng phản ánh xu hướng chuyển đổi tư duy đang diễn ra trên nhiều cánh đồng An Giang. Trong bối cảnh ngành nông nghiệp triển khai Đề án phát triển 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, việc thay đổi tập quán canh tác từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên khoa học kỹ thuật trở thành yếu tố quyết định.

Đó không chỉ là câu chuyện tăng năng suất hay lợi nhuận của từng hộ nông dân, mà còn góp phần phục hồi độ phì của đất, sử dụng phân bón hiệu quả hơn, giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng nền sản xuất lúa gạo bền vững.