F&B Việt Nam: Rời bỏ 'giá rẻ', đặt cược vào chất lượng và chế biến sâu

"Gồng mình" trước áp lực chi phí

Phát biểu tại họp báo Triển lãm Quốc tế Chuyên ngành Nguyên liệu, Hương liệu, Phụ gia Chế biến Thực phẩm & Đồ uống (Fi Vietnam 2026), bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực - Thực phẩm TP Hồ Chí Minh (FFA) cho biết, xung đột địa chính trị tại Trung Đông đã đẩy chi phí đầu vào của ngành tăng từ 5% đến 15%, thậm chí một số nguyên liệu còn tăng cao hơn. Các trụ cột chính chịu tác động bao gồm năng lượng, logistics và nguyên liệu nông sản. Ước tính có khoảng 50-60% chi phí đầu vào của ngành đã tăng lên.

Để duy trì thị phần và hỗ trợ người tiêu dùng, nhiều doanh nghiệp đã chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận, bán hòa vốn, thậm chí là bù lỗ. Nhờ chủ động dự trữ nguyên liệu từ 3-6 tháng, mặt bằng giá bán lẻ tại các siêu thị vẫn đang được giữ ổn định. Tuy nhiên, bà Lý Kim Chi cảnh báo rằng khả năng "neo giá" này khó có thể kéo dài nếu chi phí xăng dầu và vận chuyển quốc tế không hạ nhiệt.

Bà Lý Kim Chi – Chủ tịch FFA chia sẽ về áp lực "bão giá" khi 50-60% chi phí đầu vào tăng cao và nỗ lực của doanh nghiệp trong việc giữ giá để bình ổn thị trường. Ảnh: BTC

Bất chấp những thách thức, ngành thực phẩm và đồ uống vẫn cho thấy sức sống mãnh liệt. Chỉ số sản xuất công nghiệp của ngành trong 2 tháng đầu năm 2026 tăng 13,2%, cao hơn mức tăng trưởng 11% của cả năm 2025. Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản quý I/2026 đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% và là mức cao nhất trong vòng 6 năm qua.

Động lực tăng trưởng còn đến từ thị trường nội địa với hơn 100 triệu dân và sự bùng nổ của du lịch. Theo tính toán, chi tiêu cho lương thực, thực phẩm chiếm đến 44,6% ngân sách tiêu dùng của người dân, giúp ngành này trở thành "trụ đỡ" ít bị tác động nhất bởi các biến động kinh tế.

“Áp lực chi phí hiện nay chính là "cú hích" buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc. Thay vì xuất khẩu thô với giá trị thấp, doanh nghiệp cần đầu tư vào chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm” - bà Lý Kim Chi nhấn mạnh.

Từ quy mô sang chất lượng - chiến lược “sống còn”

Ở góc nhìn khác, PGS TS Hoàng Kim Anh - Ủy viên Ban thường vụ Hội Khoa học và Công nghệ thực phẩm Việt Nam (VAFoST) nhận định, trong bối cảnh hiện nay, nguyên liệu không đơn thuần chỉ là yếu tố đầu vào mà đã trở thành yếu tố cốt lõi quyết định giá trị, chất lượng và bản sắc riêng của sản phẩm. Xu hướng phát triển các thành phần nguyên liệu có giá trị cao (high-value ingredients) đang mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và phát triển các dòng sản phẩm mới.

Theo PGS.TS Hoàng Kim Anh – Ủy viên Ban thường vụ Hội Khoa học và Công nghệ thực phẩm Việt Nam doanh nghiệp cần chuyển từ cạnh tranh giá sang tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm. Ảnh: BTC

Theo PGS.TS Hoàng Kim Anh, những khó khăn về chi phí hiện tại chính là động lực bắt buộc doanh nghiệp phải thay đổi. Ông đưa ra các đề xuất cụ thể gồm: chuyển từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng tốt hơn nhu cầu sức khỏe của thị trường; rà soát và tối ưu hóa từ công thức sản phẩm, quy trình sản xuất cho đến chuỗi cung ứng để giảm thiểu hao hụt và thích ứng với mặt bằng chi phí mới; khuyến nghị doanh nghiệp nên tận dụng nguồn nguyên liệu nội địa và đầu tư vào chế biến sâu để thay thế dần việc xuất khẩu thô.

Dù ủng hộ việc chuyển đổi, PGS.TS Hoàng Kim Anh cũng thẳng thắn chỉ ra những rào cản lớn mà doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đang gặp phải như chi phí chuyển đổi lớn, áp lực tiêu chuẩn mới, cạnh tranh bằng giá trị, tối ưu hóa sản xuất, khai phá thị trường mới…Bên cạnh đó còn có các tiêu chuẩn như sản xuất xanh, giảm phát thải (ESG) và truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Lạc quan hơn, bà Rose Chitanuwat - Giám đốc chuỗi dự án ASEAN, Tập đoàn Informa Markets tin tưởng triển vọng của ngành F&B Việt Nam bất chấp những biến động kinh tế toàn cầu. Bà dẫn chứng thực tế các chuyến bay từ Thái Lan sang Việt Nam luôn kín chỗ, cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến thu hút mạnh mẽ du khách và giới kinh doanh quốc tế.

Bà Rose Chitanuwat – Giám đốc chuỗi dự án ASEAN, Tập đoàn Informa Markets đánh giá cao sức hút của thị trường Việt Nam và khuyến nghị doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu cùng thị trường Halal để nâng tầm giá trị xuất khẩu. Ảnh: BTC

“Dù có xung đột hay chi phí năng lượng tăng, việc ăn uống vẫn là nhu cầu thiết yếu hàng ngày của con người. Du khách đến Việt Nam chắc chắn phải ăn uống, do đó ngành này luôn có nhu cầu ổn định và không thể thay thế. Chưa kể, quy mô dân số hơn 100 triệu dân của Việt Nam tạo ra một thị trường tiêu thụ nội địa vô cùng rộng lớn và ổn định” - bà Rose Chitanuwat nói.

Tại sự kiện, các chuyên gia đề xuất cần có một cơ chế "đặt hàng" trực tiếp giữa doanh nghiệp và các viện nghiên cứu. Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ thuế, vốn vay lãi suất thấp để doanh nghiệp mạnh dạn chuyển giao công nghệ chế biến sâu.

Kết nối và đổi mới tại Fi Vietnam 2026

Để hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp và nguồn nguyên liệu mới, Triển lãm quốc tế Fi Vietnam 2026 sẽ được tổ chức từ ngày 13 đến 15/5 tại TP Hồ Chí Minh. Với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, sự kiện dự kiến quy tụ hơn 300 đơn vị trưng bày và 9.000 khách tham quan chuyên ngành từ hơn 40 quốc gia. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp tiếp cận những xu hướng nguyên liệu mới nhất, đồng thời tìm kiếm đối tác để giải bài toán công nghệ và nguồn lực R&D đang còn thiếu hụt hiện nay.