Cải tạo đất đầu vụ, chủ động hạn chế ngộ độc phèn cho lúa

Trong vụ Hè - Thu năm 2026, xã Hòn Đất, tỉnh An Giang gieo sạ khoảng 19.870 ha lúa. Đây là một trong những vùng sản xuất lúa trọng điểm của Tứ giác Long Xuyên, đồng thời cũng là khu vực có diện tích đất phèn lớn, thường xuyên chịu tác động của hiện tượng xì phèn trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài.

Hiện trạng nhiều ruộng lúa trên địa bàn Hòn Đất xuất hiện hiện tượng tím lá do ngộ độc phèn. (Ảnh: Hành Trình Xanh)

Theo ghi nhận thực tế từ buổi khảo sát cùng Trung tâm Khuyến nông An Giang và Công ty CP Phân bón Bình Điền trên đồng ruộng, những đợt nắng nóng gần đây đã làm mực nước trên ruộng giảm nhanh, tầng đất bị oxy hóa cao, dẫn đến hiện tượng ngộ độc phèn với biểu hiện điển hình là lá lúa chuyển màu tím, cây sinh trưởng chậm, ảnh hưởng đến quá trình làm đòng và trổ bông.

Hiện tượng này đang được ghi nhận trên nhiều diện tích lúa tại địa phương trên xã Hòn Đất. Đối với người trồng lúa ở Hòn Đất, ngộ độc phèn ở giai đoạn giữa vụ không phải là vấn đề mới.

Ruộng lúa ĐS1 của anh Trần Văn Tèo (75 ngày sau sạ) chuẩn bị trổ bông, sinh trưởng đồng đều. (Ảnh: Hành Trình Xanh)

Trong nhiều năm qua, bà con đã áp dụng nhiều biện pháp như giữ nước liên tục, tăng lượng phân bón hoặc bổ sung các loại phân trung, vi lượng khi cây xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, phần lớn các giải pháp này chỉ mang tính khắc phục sau khi cây đã bị ảnh hưởng, trong khi nguyên nhân xuất phát từ nền đất vẫn chưa được xử lý triệt để. Bà con tại đây cũng chưa tìm ra giải pháp nào hiệu quả để khắc phục hiện tượng này

Giữa bối cảnh nhiều diện tích lúa trên địa bàn xuất hiện hiện tượng tím lá do ngộ độc phèn, riêng đối với ruộng lúa của anh Trần Văn Tèo, nông dân xã Hòn Đất, tỉnh An Giang đang canh tác 20 ha lại cho thấy kết quả khác biệt hơn so với các ruộng lân cận khác, đó là nhờ đầu vụ lúa Hè - Thu năm nay gia đình anh sử dụng toàn bộ sản phẩm Đầu Trâu Bio Canxi của Công ty CP Phân bón Bình Điền.

Bà Nguyễn Thị Xuân Hương, cán bộ Phòng Trồng trọt (Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang) kiểm tra bộ rễ, đánh giá sinh trưởng cây lúa và theo dõi pH đất tại ruộng mô hình. (Ảnh: Hành Trình Xanh)

Anh Tèo là người có nhiều năm gắn bó với vùng đất phèn, chia sẻ rằng ở những vụ sản xuất trước, hiện tượng chết cây con sau sạ thường xuyên xảy ra, mật độ cây không đồng đều nên phải tốn thêm công và chi phí để dặm lúa. Đến giai đoạn giữa vụ, mỗi khi thời tiết nắng nóng kéo dài, phèn xì lên làm cây lúa bị tím lá, bộ rễ suy yếu, sinh trưởng chậm. Dù tăng lượng phân bón hay áp dụng nhiều biện pháp bổ sung dinh dưỡng thì cây lúa cũng chỉ phục hồi một phần, kéo theo chi phí sản xuất tăng lên đáng kể.

Vụ Hè - Thu năm nay, anh Trần Văn Tèo vinh hạnh được ngành nông nghiệp An Giang giới thiệu tham gia chương trình "Hành trình Xanh – Đất khỏe, Cây trồng khỏe" và từ đó đã giúp anh thay đổi phương thức canh tác theo hướng quản lý sức khỏe đất ngay từ đầu vụ. Trên diện tích sản xuất giống ĐS1 ở vụ Hè - Thu, anh sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi với liều lượng 200 kg/ha để cải tạo đất trước khi gieo sạ, tạo điều kiện thuận lợi cho bộ rễ phát triển ngay từ giai đoạn đầu.

Đất ruộng được cải tạo giúp bộ rễ lúa phát triển khỏe, bám đất tốt, hạn chế tác động bất lợi của phèn trong quá trình sinh trưởng. (Ảnh: Hành Trình Xanh)

Theo anh Tèo, hiệu quả của việc cải tạo đất được ghi nhận xuyên suốt quá trình sản xuất. Ngay sau khi gieo sạ, ruộng lúa không còn xuất hiện hiện tượng chết cây con như những vụ trước, cây phát triển đồng đều, giúp giảm đáng kể công dặm. Đặc biệt, trong giai đoạn đẻ nhánh, khả năng sinh trưởng của cây được cải thiện rõ rệt, mỗi cây mẹ phát triển từ 2–3 chồi con, có những bụi tỷ lệ đẻ nhánh lên đến 15 – 20 chồi con.

Tại thời điểm khảo sát, ruộng lúa ĐS1 của anh Tèo đã 75 ngày sau sạ, chuẩn bị bước vào giai đoạn trổ bông. Trong khi nhiều ruộng lúa trên địa bàn ghi nhận hiện tượng tím lá do ngộ độc phèn, ruộng mô hình vẫn duy trì bộ lá xanh, cây sinh trưởng đồng đều, không xuất hiện triệu chứng ngộ độc phèn, lá đứng. Qua kiểm tra thực tế, bộ rễ phát triển khỏe, trắng, bám đất tốt; nền đất ổn định và chỉ tiêu pH được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho cây hấp thu dinh dưỡng.

Một kết quả đáng chú ý khác là khả năng chống chịu sâu bệnh của ruộng lúa. Theo quan sát của anh Tèo, từ đầu vụ đến nay, bộ lá lúa luôn duy trì màu xanh, sạch bệnh, mật độ sâu hại thấp hơn so với các vụ trước. Đến thời điểm hiện tại, anh mới chỉ thực hiện một lần phun thuốc bảo vệ thực vật vào khoảng 60 ngày sau sạ, giảm hai lần phun so với quy trình canh tác thông thường mà vẫn đảm bảo ruộng lúa sinh trưởng khỏe mạnh.

Cán bộ kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang kiểm tra chiều cao, bộ rễ và khả năng sinh trưởng của lúa ĐS1 tại ruộng mô hình của nông dân Trần Văn Tèo ở xã Hòn Đất, tỉnh An Giang. (Ảnh: Hành Trình Xanh)

Hiệu quả này góp phần giảm đáng kể chi phí sản xuất. Anh Tèo cho biết thêm, vụ lúa năm nay anh sử dụng lượng phân bón hợp lý hơn, không phải dặm lúa do không xảy ra hiện tượng chết cây con, đồng thời giảm số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Việc giảm chi phí vật tư và công lao động giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời hướng đến sản xuất lúa theo hướng bền vững.

Hiện nay, ruộng lúa đang bước vào giai đoạn trổ bông. Anh Tèo tiếp tục theo dõi khả năng chống đổ ngã của cây lúa trong điều kiện mưa bão cuối vụ. Đây sẽ là cơ sở để đánh giá đầy đủ hơn hiệu quả của giải pháp cải tạo đất đối với khả năng sinh trưởng, chống chịu và năng suất của cây lúa trên vùng đất phèn.