Đổi mới phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang quy định quản lý ATTP dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng

Cải cách phương thức quản lý thực phẩm

Mới đây nhất, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế - đơn vị chủ trì soạn thảo dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cho biết, hiện dự thảo sửa đổi lần này đang quy định thực hiện các biện pháp quản lý thực phẩm theo hướng: các thực phẩm đều được kiểm tra, giám sát trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Trong đó, một số thực phẩm sẽ phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng trước khi lưu hành và triển khai các biện pháp kiểm tra đối với thực phẩm trong quá trình lưu thông.

Hiện nay, chỉ có một nhóm nhỏ sản phẩm có tính chất đặc thù như: có khuyến cáo sức khỏe cộng đồng, có kỹ thuật sản xuất phức tạp hoặc sử dụng cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương (trẻ em, người già, phụ nữ có thai, người bệnh,..) cần đăng ký công bố sản phẩm.

Còn lại, đa số sản phẩm công bố tiêu chuẩn sản phẩm – tức là hình thức tự công bố và thực hiện hậu kiểm trên thị trường. Ngay sau khi nộp hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm theo quy định, tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất, kinh doanh sản phẩm đó.

TS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, dự thảo Luật đang xây dựng theo hướng hạn chế phát sinh nhóm sản phẩm so với quy định trước đây, nhằm tránh việc xáo trộn trong quá trình thực thi của doanh nghiệp.

Đối với các sản phẩm không tiêu chuẩn hóa, có vòng đời ngắn như thực phẩm tươi sống, rau củ quả,..thuộc hình thức miễn đăng ký bản công bố sản phẩm và miễn công bố sản phẩm phù hợp với tình hình thực tiễn.

Để tránh gián đoạn trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp, dự thảo cũng quy định, các sản phẩm đã được phê duyệt theo pháp luật hiện hành vẫn tiếp tục sử dụng giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm đã được cấp và bản tự công bố sản phẩm, duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, thời hạn tối đa 36 tháng kể từ ngày Luật này có hiệu lực, cơ sở có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ sản phẩm cập nhật trên hệ cơ sở dữ liệu chuyên ngành về ATTP để phục vụ hậu kiểm, lưu trữ tại cơ sở và cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền khi có yêu cầu.

Vì vậy, các sản phẩm đã phê duyệt theo pháp luật hiện hành không bị ảnh hưởng và không phát sinh chi phí cho doanh nghiệp.

Kiểm tra trên cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương

Đối với kiểm tra giám sát trên thị trường, Dự thảo quy định một mục riêng về hậu kiểm, trong đó quy định đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm cũng như trách nhiệm của đoàn kiểm tra, tần suất kiểm tra trên thị trường.

Đồng thời, dự thảo quy định các biện pháp để tăng hiệu lực, hiệu quả việc thực thi pháp luật thông qua thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm, thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP, thu hồi thực phẩm không đảm bảo an toàn…

Điểm đáng chú ý là hoạt động kiểm tra được định hướng dựa trên cơ sở dữ liệu ATTP thống nhất từ Trung ương đến địa phương - Cơ sở dữ liệu bao gồm kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu kiểm nghiệm, thông tin sự cố mất an toàn thực phẩm, kết quả giám sát và lịch sử tuân thủ quy định của cơ sở qua các cuộc thanh tra, kiểm tra trước đó.

Hiện nay, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cũng đang quy định quản lý ATTP dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng. Trong đó, một thay đổi quan trọng được đặt ra ngay từ khâu sản xuất ban đầu, đó là kiểm soát ATTP ngay từ điểm đầu của chuỗi cung ứng. Tức là không chờ đến khi sản phẩm ra thị trường mới giám sát nguy cơ, mà yêu cầu giám sát và đặt ra các quy định về an toàn ngay từ khâu nguyên liệu cũng như thực phẩm sau thu hoạch, đánh bắt, khai thác, giết mổ.

Bên cạnh đó, dự thảo đặt ra yêu cầu về điều kiện bảo đảm ATTP trong quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm tại các cơ sở, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.

Với những quy định trên, theo ông Chu Quốc Thịnh, dự thảo lần này không chỉ giải quyết được bài toán chồng chéo chức năng nhiệm vụ giữa Bộ Y tế với Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang quản lý đối với khâu sản xuất ban đầu; mà vẫn đáp ứng được yêu cầu quản lý về ATTP từ yếu tố đầu vào (kiểm soát giới hạn tồn dư trong thực phẩm từ nguyên liệu đầu vào như giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm…) và sơ chế ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, thu hoạch, thu gom giết mổ), cho đến khâu cuối cùng là người tiêu dùng.

Theo đó, tập trung vào các nhóm theo nguyên tắc phân loại thực phẩm cần kiểm soát trong chuỗi cung ứng sản phẩm để quản lý. Như vậy sẽ giảm chi phí tuân thủ của cả xã hội trong quá trình thực hiện, đồng thời tạo sự chủ động cho tổ chức, cá nhân cung ứng trong quá trình lựa chọn thực phẩm để sản xuất, kinh doanh nhưng cũng tăng trách nhiệm cho các chủ thể này trong việc bảo đảm ATTP.

Ngoài ra, việc tăng cường kiểm tra, giám sát đối với thực phẩm đã đến khâu lưu thông cũng giảm chi phí từ ngân sách nhà nước cho công tác kiểm tra trước khi thực phẩm ra thị trường.