Năng suất và Chất lượng: Thước đo "vàng" cho hiệu quả chính sách đổi mới sáng tạo

Chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ "số lượng" sang "giá trị"

Trong kỷ nguyên phát triển mới, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào việc mở rộng vốn, thâm dụng lao động hay khai thác tài nguyên thiên nhiên. Dư địa cho sự tăng trưởng bền vững hiện nay nằm ở năng lực làm chủ công nghệ, đổi mới phương thức quản trị và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Các đại biểu cùng chuyên gia và nhà khoa học tham gia thảo luận sôi nổi tại Hội thảo chuyên đề trong khuôn khổ Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia 2026. Ảnh: BTC

Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, hiệu quả của các chính sách không nên chỉ được đong đếm bằng số lượng các chương trình, nhiệm vụ hay nguồn ngân sách đã phân bổ. Thay vào đó, năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh thực tế của doanh nghiệp và nền kinh tế mới là những thước đo phản ánh chính xác nhất giá trị của chính sách.

Một trong những thông điệp mạnh mẽ nhất tại diễn đàn là việc xác lập doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Khoa học và công nghệ sẽ chỉ là những lý thuyết nằm trên giấy nếu doanh nghiệp không có khả năng tiếp cận, hấp thụ và đưa chúng vào quy trình sản xuất, quản trị.

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, đang trình bày về việc lấy năng suất và chất lượng làm thước đo hiệu quả cho các chính sách phát triển. Ảnh: BTC

Để thực hiện mục tiêu này, các chính sách cần tập trung tháo gỡ một cách đồng bộ những "điểm nghẽn" đang tồn tại trong hệ thống. Trước hết, về thể chế và dữ liệu, yêu cầu quan trọng là phải xây dựng được một hành lang pháp lý minh bạch nhằm tạo điều kiện sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi số. Bên cạnh đó, các vấn đề về nguồn lực và nhân lực cũng cần được chú trọng thông qua việc tăng cường hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc tiếp cận những công nghệ mới. Cuối cùng, việc thắt chặt liên kết giữa "ba nhà" bao gồm Nhà nước, Viện/Trường và Doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định trong việc hình thành và phát triển một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở.

Nhận diện và loại bỏ các "rào cản" năng suất

Bà Võ Thị Lan Phương, Giám đốc điều hành Vriens & Partners Việt Nam, đã chỉ ra 6 nhóm chính sách có nguy cơ kìm hãm năng suất, bao gồm: chi phí tuân thủ quá lớn, hạn chế cạnh tranh, cản trở đổi mới sáng tạo, gia tăng rủi ro, tạo "bẫy quy mô" và bảo hộ kéo dài. Những rào cản này khiến doanh nghiệp tiêu tốn nguồn lực vào thủ tục thay vì tập trung cải tiến sản xuất.

GS. TS Vũ Minh Khương từ Đại học Quốc gia Singapore đang phân tích về các xu thế toàn cầu định hình chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới. Ảnh: BTC

Để bứt phá, các chuyên gia đề xuất cơ quan quản lý cần chuyển dịch mạnh mẽ: Quản lý dựa trên rủi ro và kết quả cuối cùng; Không nên cấm cái mới chỉ vì chưa có quy định, mà cần tạo không gian thử nghiệm cho các công nghệ đột phá; Coi trí tuệ nhân tạo (AI) cùng với chuyển đổi số (DX) và chuyển đổi xanh (GX) là tâm điểm để nâng cao năng suất toàn diện.

Với mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) phải đóng góp trên 55% vào tăng trưởng kinh tế, và tốc độ tăng năng suất lao động đạt 8,5%/năm. Đây là một thách thức lớn đòi hỏi sự phản hồi thường xuyên giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp.

Chỉ khi hình thành được một vòng phản hồi chính sách nhạy bén, nơi các mô hình hiệu quả được nhân rộng và các quy định lạc hậu được điều chỉnh kịp thời thì khi đó, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo mới thực sự trở thành động lực trực tiếp đưa Việt Nam bứt phá.