Nhận diện 6 điểm nghẽn cần tháo gỡ để khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp

Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Doanh nghiệp tăng mạnh nhưng vẫn đối mặt nhiều rào cản

Phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng" diễn ra ngày 18/7 tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết đến hết tháng 6/2026, cả nước có gần 1,062 triệu doanh nghiệp đang hoạt động với tổng vốn đăng ký hơn 30,6 triệu tỷ đồng. Khu vực doanh nghiệp đóng góp trên 60% GDP, tạo việc làm cho hơn 17,6 triệu lao động và chiếm tỉ trọng chủ yếu trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Đáng chú ý, niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục được củng cố khi trong 6 tháng đầu năm có gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, tăng 11,2% so với cùng kỳ. Trong đó, gần 111.700 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 22,5%. Đồng thời, tổng vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới đạt khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 64,8%; quy mô vốn bình quân đạt 12,22 tỷ đồng mỗi doanh nghiệp, tăng 35,7%.

Theo Bộ trưởng, tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh có lãi trong năm 2025 đạt 42,6%, cao hơn 5,5 điểm phần trăm so với năm trước. Những kết quả này phản ánh sức chống chịu, khả năng thích ứng cũng như niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đang từng bước được cải thiện, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng trong thời gian tới.

Tuy nhiên, qua tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội doanh nghiệp cùng kết quả rà soát của các bộ, ngành, Bộ Tài chính nhận định vẫn còn 6 nhóm khó khăn lớn cần sớm được tháo gỡ.

Thứ nhất, về thể chế và tổ chức thực hiện. Đây vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Một số quy định pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ; việc ban hành văn bản hướng dẫn ở một số lĩnh vực còn chậm; cách hiểu và tổ chức thực hiện giữa các cơ quan, địa phương chưa thống nhất. Thủ tục hành chính tuy đã được cải cách nhưng vẫn còn tình trạng phân tán, thiếu liên thông; chuyển đổi số chưa đồng bộ, doanh nghiệp vẫn phải khai báo nhiều lần, nộp hồ sơ giấy ở một số thủ tục. Bên cạnh đó, ở một số nơi vẫn còn tâm lý e ngại trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy trong giải quyết công việc, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, về tiếp cận các nguồn lực phát triển. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận tín dụng, đất đai và các nguồn lực sản xuất. Thị trường vốn, quỹ đầu tư, cho thuê tài chính và các kênh huy động vốn trung, dài hạn chưa phát huy đầy đủ vai trò. Những vướng mắc về quỹ đất, xác định giá đất, giải phóng mặt bằng và thực hiện nghĩa vụ tài chính tiếp tục làm tăng chi phí, kéo dài thời gian đầu tư.

Thứ ba, về chi phí sản xuất, kinh doanh và dòng tiền. Giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, vốn và lao động vẫn ở mức cao; trong khi các yêu cầu mới về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội làm gia tăng chi phí tuân thủ. Việc chậm thanh toán, hoàn thuế, giải ngân hoặc xử lý các thủ tục liên quan cũng tạo thêm áp lực đối với dòng tiền và vốn lưu động của doanh nghiệp.

Thứ tư, về thị trường và chuỗi cung ứng. Xu hướng bảo hộ thương mại, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu về ESG, giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh carbon đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ năm, về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực. Cơ chế khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm mới chưa thật sự mạnh; liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học còn hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực số, nhân lực công nghệ và lao động kỹ thuật, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Thứ sáu, về liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp. Mối liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn lỏng lẻo, giảm hiệu quả lan tỏa của các nguồn lực và ảnh hưởng đến năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Những khó khăn nêu trên có nguyên nhân cả khách quan và chủ quan. Tuy nhiên, qua quá trình tổng hợp và rà soát, có thể thấy phần lớn không xuất phát từ việc thiếu chủ trương hay thiếu cơ chế, chính sách, mà chủ yếu do những điểm nghẽn trong quá trình tổ chức thực hiện. Đây cũng là nội dung cần được tập trung tháo gỡ với tinh thần quyết liệt, thực chất và đồng bộ hơn trong thời gian tới.

Đại diện các DN tham dự hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Đề xuất giải pháp khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc khơi thông và huy động nguồn lực từ các thành phần kinh tế, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp, cần đặt trong tổng thể mục tiêu tăng trưởng cao, nâng cao năng lực nội sinh, sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. 

Vì vậy, các nhiệm vụ, giải pháp thời gian tới phải quán triệt đầy đủ tinh thần của Kết luận số 18-KL/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Đối với khu vực doanh nghiệp nói chung, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện thực chất môi trường đầu tư, kinh doanh. Theo đó, cần khẩn trương rà soát, sửa đổi đồng bộ các quy định về đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy, đấu thầu, doanh nghiệp, thuế, hải quan và quản lý chuyên ngành..

Bộ Tài chính cũng kiến nghị tái thiết kế thủ tục hành chính trên nền tảng số thay vì chỉ số hóa hồ sơ giấy, hướng tới mục tiêu doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần, các cơ quan kết nối và chia sẻ dữ liệu, công khai tiến độ xử lý hồ sơ và tự động cảnh báo đối với hồ sơ quá hạn. Hơn nữa, một trong những giải pháp trọng tâm là khơi thông dòng vốn và dòng tiền thông qua việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu, hợp đồng, đơn hàng và các khoản phải thu; mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm đối với động sản, hàng tồn kho, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, sở hữu trí tuệ, phần mềm và dữ liệu.

Song song đó, Bộ Tài chính cho rằng cần phát triển đồng bộ thị trường vốn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư, cho thuê tài chính và tài trợ chuỗi cung ứng; đồng thời thiết lập cơ chế bảo đảm thanh toán đúng hạn đối với hoàn thuế, dự án đầu tư công, mua sắm công và các hợp đồng sử dụng ngân sách nhà nước…

Để giảm chi phí sản xuất, kinh doanh và chi phí tuân thủ, Bộ Tài chính đề nghị thống nhất mã hàng, tiêu chuẩn, quy chuẩn và phương pháp kiểm tra; công nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận còn hiệu lực; áp dụng phân loại rủi ro để miễn, giảm kiểm tra đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt…

Đối với từng khu vực doanh nghiệp, Bộ Tài chính cho rằng doanh nghiệp nhà nước cần tập trung nguồn lực vào các ngành nền tảng, hạ tầng và công nghiệp chiến lược; đẩy nhanh các dự án trọng điểm; nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng vốn…

Đối với khu vực tư nhân, Bộ Tài chính đề nghị bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận vốn, đất đai, đầu tư công, mua sắm công và các dự án hạ tầng; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuẩn hóa quản trị, kế toán, công nghệ và tiêu chuẩn để mở rộng quy mô, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị; phát triển mô hình "doanh nghiệp 1 người" nhằm thúc đẩy khởi nghiệp và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Trong khi đó, khu vực FDI cần chuyển trọng tâm thu hút đầu tư từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch, hạ tầng số và công nghiệp hỗ trợ; đồng thời gắn ưu đãi đầu tư với kết quả chuyển giao công nghệ…

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, xem xét nên thiết lập cơ chế liên kết và đo lường kết quả giữa ba khu vực doanh nghiệp. Các lĩnh vực như năng lượng, điện lực, dầu khí, viễn thông, hạ tầng số, logistics, chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi xanh cần được lựa chọn để xây dựng chuỗi liên kết…