Chất lượng và tiêu chuẩn ATTP nâng giá trị nông sản Việt

Sự bền vững của chuỗi giá trị nông sản phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng kiểm soát ở từng giai đoạn - Ảnh: Chinhphu.vn/Đỗ Hương

Mắt xích toàn chuỗi: Trách nhiệm không của riêng ai

Bảo đảm an toàn thực phẩm cho hàng triệu người tiêu dùng đòi hỏi một quy trình quản lý nghiêm ngặt, nhất quán và đồng bộ từ vùng sản xuất đến điểm phân phối.

Đứng từ góc độ quản lý nhà nước tại một trong những trung tâm tiêu thụ thực phẩm lớn nhất cả nước, ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM cho rằng người tiêu dùng khi đi chợ hay siêu thị thường chỉ nhìn thấy miếng thịt, quả trứng hay thành phẩm được bày bán trực quan. Tuy nhiên, phía sau đó là cả một hành trình dài và vô cùng phức tạp: "Phía sau một sản phẩm an toàn là chuỗi liên kết dài, bắt đầu từ con giống, thức ăn, quá trình chăn nuôi, phòng chống dịch bệnh, sử dụng thuốc thú y đến vận chuyển, giết mổ, sơ chế, chế biến và phân phối", ông Cường nhấn mạnh.

Sự bền vững của chuỗi giá trị này phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng kiểm soát ở từng giai đoạn. Với tính chất nhạy cảm của các sản phẩm thực phẩm tươi sống, chỉ một sơ suất nhỏ ở bất kỳ khâu nào cũng có thể phá hủy nỗ lực của cả chuỗi cung ứng. soát tốt, nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể phát sinh và lan truyền rất nhanh".

Chính vì lý do đó, người đứng đầu Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM khẳng định việc thiết lập cơ chế kiểm soát đa lớp, xuyên suốt từ cơ sở chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ cho đến khâu phân phối là vô cùng cấp bách. Đồng thời, trách nhiệm này phải được sẻ chia đồng đều giữa tất cả các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.

Sự đồng lòng này cần được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể từ các doanh nghiệp chăn nuôi quy mô lớn. Chia sẻ quan điểm đồng thuận về việc quản trị chất lượng toàn diện, ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam, khẳng định hành trình xây dựng chuỗi thực phẩm an toàn phải xuất phát từ tư duy chiến lược và cam kết của ban lãnh đạo doanh nghiệp:"Không có khâu nào quan trọng hơn khâu nào. Doanh nghiệp phải xác định rủi ro tại từng mắt xích và có giải pháp kỹ thuật, công nghệ để kiểm soát, giảm thiểu rủi ro trong toàn chuỗi".

Đại diện BAF Việt Nam thừa nhận đầu tư hệ thống kiểm soát chất lượng, từ hạ tầng cho đến con người, sẽ làm gia tăng chi phí trong ngắn hạn. Tuy vậy, đây là khoản đầu tư mang tính sống còn đối với sự phát triển lâu dài của thương hiệu nông sản:"Đầu tư cho chuỗi an toàn không chỉ là chi phí công nghệ mà còn bao gồm con người, quy trình và văn hóa tuân thủ. Chi phí trước mắt có thể tăng, nhưng đây là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững".

Minh chứng cho khả năng kiểm soát chất lượng bằng công nghệ hiện đại, ông Trương Hải Hưng, Phó Tổng Giám đốc Vissan, cho biết doanh nghiệp này chủ động áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP để xác định các điểm kiểm soát tới hạn, hệ thống ISO 22000 về quản lý an toàn thực phẩm và vận hành phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn ISO 17025… Cách làm này giúp khoanh vùng chính xác đối tượng vi phạm, tránh phải thu hồi sản phẩm tràn lan trên thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế cho doanh nghiệp.

Số hóa và minh bạch: Chìa khóa hội nhập quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, đặc biệt là khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, nông sản Việt Nam buộc phải đáp ứng các quy định vệ sinh và dịch tễ (SPS) ngày càng khắt khe từ các nước nhập khẩu. Để nâng cao năng lực xuất khẩu, chuyển đổi số và nâng cao tính minh bạch thông tin an toàn thực phẩm đã trở thành yêu cầu sống còn.

Tại Phiên họp lần thứ 8 của Ủy ban về các biện pháp SPS thuộc Hiệp định CPTPP, TS Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, đã chủ trì các thảo luận quan trọng hướng tới việc số hóa kiểm dịch nông sản nội khối. Ông Nam khẳng định:"Chứng nhận điện tử và thanh tra, kiểm tra từ xa là những hướng hợp tác thiết thực, phù hợp với xu thế chuyển đổi số".

Áp dụng chứng nhận điện tử giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm thiểu hồ sơ giấy, tăng tính bảo mật và ngăn ngừa gian lận chứng từ. Đồng thời, đại diện Văn phòng SPS Việt Nam cũng tái khẳng định nguyên tắc nhất quán của Việt Nam trên bàn nghị sự quốc tế:"Việt Nam ủng hộ nguyên tắc các biện pháp SPS phải dựa trên cơ sở khoa học, có đánh giá rủi ro hoặc tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm hài hòa, công bằng và không được sử dụng để gây cản trở thương mại nông sản, thực phẩm".

Ở góc độ địa phương, sự đồng bộ số hóa cũng đang là mục tiêu hàng đầu để tháo gỡ điểm nghẽn quản lý liên vùng. Ông Hồ Trúc Thanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, chỉ ra rằng các quy định hiện nay tương đối đầy đủ nhưng hiệu quả thực thi bị hạn chế do thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương sản xuất và nơi tiêu thụ.

Thay vì chờ thực phẩm được đưa đến ranh giới thành phố mới tiến hành chốt chặn kiểm tra, giải pháp bền vững là phải liên kết vùng, hình thành các vùng nguyên liệu an toàn ngay tại nguồn sản xuất. Để quản lý hiệu quả, ông Hồ Trúc Thanh đề xuất đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để phân loại quản lý theo rủi ro: "Dữ liệu cũng là nền tảng để chuyển sang quản lý theo mức độ rủi ro. Những chuỗi và doanh nghiệp tuân thủ tốt có thể được phân loại theo hướng 'luồng xanh', giảm tần suất kiểm tra, tạo thuận lợi cho lưu thông. Ngược lại, những đơn vị có nguy cơ cao phải được tăng cường giám sát".

Sự minh bạch này hiện đang được pháp lý hóa mạnh mẽ trong Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) trình Bộ Tư pháp thẩm định. Theo đó, cá nhân và tổ chức kinh doanh thực phẩm trực tuyến bắt buộc phải công khai giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP, giấy đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn theo từng sản phẩm trên nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Đây là bước đi đột phá giúp giải quyết triệt để tình trạng sử dụng hồ sơ giả, bản scan màu chỉnh sửa nhằm đưa thực phẩm kém chất lượng lên môi trường số, đồng thời xác lập trách nhiệm kiểm duyệt nghiêm ngặt đối với chủ quản nền tảng.