Đổi tư duy canh tác, nông dân An Giang nâng hiệu quả sản xuất lúa

Cách làm mới này không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất mà còn tăng khả năng chống chịu của cây lúa trước những diễn biến ngày càng cực đoan của thời tiết, mở ra hướng sản xuất bền vững cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Từ thay đổi tư duy đến thay đổi hiệu quả sản xuất

Những ngày cuối tháng 7, trên cánh đồng lúa OM18 rộng gần 5 ha ở ấp Kênh 10, xã Tân Hiệp, tỉnh An Giang, ông Võ Hoàng Lưỡng (64 tuổi) không giấu được niềm vui khi ngắm những bông lúa đã bắt đầu cong mình trĩu hạt. Ruộng lúa hơn 70 ngày tuổi của gia đình ông có bộ lá xanh dày, thân cứng cáp, bông dài và đồng đều – hình ảnh khác hẳn so với những vụ mùa nhiều năm trước.

Ông Võ Hoàng Lưỡng (64 tuổi), ở ấp Kênh 10, xã Tân Hiệp, tỉnh An Giang, kiểm tra ruộng lúa OM18 hơn 70 ngày tuổi sau khi áp dụng mô hình "Hành trình Xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe". Ảnh: Phân bón Bình Điền

Ít ai biết rằng, đây từng là vùng sản xuất chịu nhiều bất lợi của khu vực Tứ giác Long Xuyên. Đất phèn, thời tiết thất thường, mưa gió cực đoan cùng chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhân công liên tục tăng đã khiến nhiều hộ nông dân chật vật tìm lời giải để duy trì lợi nhuận.

Theo ông Lưỡng, khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở điều kiện tự nhiên mà còn ở chính tập quán canh tác đã tồn tại nhiều năm. Trước đây, như nhiều nông dân khác, ông thường sử dụng phân đơn rồi tự phối trộn theo kinh nghiệm. Việc bón phân chủ yếu dựa vào cảm nhận khiến cây lúa có thời điểm thiếu dinh dưỡng, có thời điểm lại dư thừa, vừa lãng phí chi phí vừa làm giảm hiệu quả sản xuất.

"Trước kia cứ nghĩ làm như vậy là đủ. Nhưng càng làm càng thấy chi phí tăng mà năng suất không tăng tương xứng. Muốn tiếp tục gắn bó với cây lúa thì phải thay đổi cách làm", ông chia sẻ.

Bước ngoặt đến khi ông tham gia mô hình "Hành trình Xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe" do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai. Điều khiến ông tâm đắc không chỉ là việc sử dụng dòng phân bón mới mà chính là cách tiếp cận hoàn toàn khác trong sản xuất. Thay vì chỉ tập trung chăm bón cho cây, chương trình hướng người nông dân bắt đầu từ việc chăm sóc đất, cân đối dinh dưỡng, phục hồi hệ đất canh tác và sử dụng phân bón theo đúng nhu cầu của cây ở từng giai đoạn sinh trưởng.

"Điều tôi học được không phải chỉ là đổi loại phân bón, mà là đổi cách nghĩ, cách làm. Muốn cây khỏe thì trước hết phải làm cho đất khỏe. Khi hiểu cây cần gì ở từng giai đoạn thì mình không còn bón phân hay phun thuốc theo cảm tính nữa", ông Lưỡng nói.

Ông Võ Hoàng Lưỡng (bìa phải) cùng nông dân và cán bộ kỹ thuật Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền trao đổi, đánh giá sự phát triển của ruộng lúa tham gia mô hình "Hành trình Xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe", hướng đến giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Ảnh: Phân bón Bình Điền

Theo ông, đây mới là giá trị lâu dài của chương trình bởi nó giúp người nông dân chủ động hơn trong quản lý đồng ruộng, giảm lãng phí vật tư và từng bước thay đổi tư duy sản xuất.

Cây lúa khỏe hơn, người nông dân thêm niềm tin

Vụ Hè – Thu 2026, toàn bộ diện tích 5 ha lúa OM18 của gia đình ông Lưỡng được áp dụng quy trình kỹ thuật của chương trình cùng bộ sản phẩm Đầu Trâu Bio-Canxi. Ngay từ giai đoạn đầu, sự khác biệt đã thể hiện khá rõ. Bộ rễ phát triển mạnh hơn, thân lúa to và cứng cáp, lá đòng dày, màu xanh bền hơn so với những ruộng vẫn canh tác theo tập quán cũ.

Ông Lưỡng nhổ một bụi lúa ngay trên ruộng để minh chứng. Theo ông, mỗi bông có thể đạt khoảng 100–120 hạt chắc, bông dài hơn, tỷ lệ lép giảm và khả năng nuôi hạt tốt hơn. "Điều khiến tôi yên tâm nhất không chỉ là năng suất mà là cây khỏe hơn nên chịu được mưa gió tốt hơn. Trong điều kiện thời tiết thất thường như hiện nay, đó mới là điều người trồng lúa cần nhất", ông nói.

Thực tế nhiều năm qua, vụ Hè – Thu ở ĐBSCL luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro do mưa lớn, giông lốc và thời tiết cực đoan. Chỉ một đợt mưa kéo dài cũng có thể khiến những ruộng lúa sinh trưởng yếu bị đổ ngã, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt.

Khi bộ rễ khỏe hơn, thân cây cứng cáp hơn và dinh dưỡng được cân đối, cây lúa có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động của thời tiết. Đây cũng là yếu tố ngày càng được người trồng lúa quan tâm trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến khó lường.

Mô hình "Hành trình Xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe" tại An Giang góp phần thay đổi tư duy canh tác, giúp nông dân sử dụng phân bón hợp lý, nuôi đất khỏe, cây trồng khỏe và thích ứng biến đổi khí hậu. Ảnh: Phân bón Bình Điền

Theo ông Võ Hoàng Lưỡng, thành quả lớn nhất sau nhiều năm làm nông không chỉ là ngôi nhà khang trang hay thu nhập được cải thiện, mà chính là sự thay đổi trong nhận thức. "Tôi nghĩ người nông dân muốn khá lên thì trước hết phải dám thay đổi. Khi thay đổi tư duy sản xuất thì mới giảm được chi phí, nâng được năng suất và có lợi nhuận bền vững. Làm nông bây giờ không còn làm theo thói quen mà phải làm theo khoa học, kỹ thuật", ông bộc bạch.

Đó cũng là mục tiêu mà chương trình "Hành trình Xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe" hướng tới. Khởi động từ vụ Hè – Thu 2025 tại khu vực ĐBSCL và Tây Ninh, chương trình tập trung phục hồi sức khỏe đất thông qua phân tích đất, cải tạo pH, giảm ngộ độc hữu cơ, nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng bằng các dòng sản phẩm Bio. Với sự đồng hành của Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cùng đội ngũ chuyên gia nông nghiệp do GS.TS. Nguyễn Bảo Vệ cố vấn, chương trình không chỉ chuyển giao giải pháp kỹ thuật mà còn góp phần thay đổi tư duy canh tác, giúp nông dân sản xuất hiệu quả hơn, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, những mô hình lấy sức khỏe đất làm nền tảng đang cho thấy hiệu quả rõ nét. Khi đất được phục hồi, cây trồng phát triển khỏe mạnh, chi phí đầu vào được tối ưu và người nông dân có thêm niềm tin để gắn bó lâu dài với đồng ruộng. Đó cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng những cánh đồng lúa chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam.