Ngành hồ tiêu bắt nhịp với áp lực cung ứng và chế biến sâu

Riêng 4 tháng đầu năm, Mỹ đã nhập khẩu gần 25 nghìn tấn tiêu từ Việt Nam, trị giá 178 triệu USD, chiếm 25,5% tổng lượng xuất khẩu của cả nước - Ảnh minh họa

Sự hồi sinh mạnh mẽ của các thị trường trọng điểm

Theo thống kê của Bộ NN&MT, trong 4 tháng đầu năm 2026, ngành hồ tiêu Việt Nam đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Số liệu từ Cục Hải quan cho biết, xuất khẩu hạt tiêu đạt 96,8 nghìn tấn với trị giá xấp xỉ 623 triệu USD, tăng 31,6% về lượng và 22,6% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Đây là minh chứng cho sự phục hồi nhu cầu mạnh mẽ từ các nền kinh tế lớn.

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), khẳng định động lực chính cho xuất khẩu hạt tiêu trong những tháng qua đến từ sự phục hồi nhu cầu nhập khẩu tại các thị trường lớn, đặc biệt là Mỹ - nơi đang nhập khẩu hạt tiêu Việt Nam với khối lượng lớn sau khi sụt giảm mạnh trong năm 2025.

Thị trường Mỹ đã nhập khẩu gần 25 nghìn tấn tiêu từ Việt Nam, trị giá 178 triệu USD, chiếm 25,5% tổng lượng xuất khẩu của cả nước. Hiện nay, Việt Nam tiếp tục giữ vững vị thế là nhà cung cấp hồ tiêu lớn nhất cho Mỹ, chiếm tới 78,1% tổng lượng nhập khẩu của quốc gia này. Nhu cầu tại Mỹ được dự báo sẽ còn tiếp tục tăng trong nửa cuối năm khi các nhà nhập khẩu đẩy mạnh mua hàng cho các đơn đơn đặt hàng cuối năm 2026 và quý I/2027.

Song song đó, thị trường Trung Quốc cũng ghi nhận sự tăng trưởng đột biến. Sau hai năm trì hoãn mua hàng để chờ giá giảm, Trung Quốc đã quay trở lại mạnh mẽ với lượng nhập khẩu tăng hơn 200% (có thời điểm ghi nhận tăng gần 290%) trong 4 tháng đầu năm. Với nhu cầu tiêu thụ nội địa ước khoảng 90.000 - 100.000 tấn/năm trong khi sản xuất trong nước chỉ đáp ứng được khoảng 30.000 tấn, áp lực nhập khẩu tại thị trường này vẫn còn rất lớn. Ngoài ra, các thị trường khác như Đức, UAE và Canada cũng ghi nhận mức tăng trưởng khả quan, giúp Việt Nam củng cố vị thế với khoảng 36,3% thị phần hồ tiêu toàn cầu.

Nhiều thách thức mới trong cung ứng hồ tiêu

Mặc dù kim ngạch xuất khẩu tăng cao, ngành hồ tiêu lại đang đứng trước nỗi lo thiếu hụt nguồn cung trầm trọng. Sản lượng hồ tiêu Việt Nam vụ 2026 ước tính chỉ đạt khoảng 170.000 - 180.000 tấn, giảm từ 15-20% so với năm trước. Nguyên nhân chủ yếu đến từ biến đổi khí hậu thời tiết bất lợi và sự cạnh tranh gay gắt từ các loại cây trồng có giá trị kinh tế khác khiến diện tích canh tác bị thu hẹp. Lượng tồn kho chuyển sang năm 2026 cũng đã gần như cạn kiệt, chỉ còn khoảng 40.000 tấn.

Tình trạng khan hiếm nguồn cung đã đẩy giá tiêu nội địa duy trì ở mức cao, dao động quanh ngưỡng 137.000 - 142.000 đồng/kg vào cuối tháng 5/2026. Các chuyên gia dự báo, với áp lực từ nhu cầu thế giới và nguồn cung hạn chế, giá tiêu có khả năng sẽ sớm chạm mốc 150.000 – 160.000 đồng/kg vào giai đoạn cuối năm khi các doanh nghiệp đẩy mạnh gom hàng cho các đơn hàng quý IV. Tuy nhiên, thị trường cũng ghi nhận những đợt điều chỉnh giảm nhẹ tại Indonesia và Brazil, tạo ra áp lực cạnh tranh nhất định đối với tiêu Việt Nam trên sàn quốc tế.

Một trong những thách thức lớn nhất mà ngành hồ tiêu phải đối mặt trong năm 2026 chính là các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe. Các thị trường lớn như EU và Mỹ liên tục siết chặt các quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc và các chứng nhận bền vững.

Đặc biệt, Trung Quốc đã ban hành Lệnh 280 (thay thế Lệnh 248), dự kiến áp dụng từ ngày 1/6/2026. Quy định mới này yêu cầu việc đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu phải thông qua thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền và thắt chặt các tiêu chuẩn về bao bì, ghi nhãn cũng như an toàn thực phẩm. Bất kỳ thay đổi nhỏ nào về địa chỉ hay người đại diện pháp luật cũng có thể khiến doanh nghiệp bị tạm ngừng mã xuất khẩu, gây trở ngại lớn cho các đơn vị chưa kịp thích nghi.

Ngoài ra, xung đột địa chính trị tại Trung Đông đã gây ra những hệ lụy trực tiếp đến vận tải biển. Chi phí vận chuyển tăng cao và tình trạng ùn ứ hàng hóa tại các cảng trung chuyển như Jebel Ali đang gây áp lực lớn lên dòng vốn và thời gian giao hàng của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Hành trình hướng tới sản xuất bền vững và giảm phát thải

Để ứng phó với những thách thức trên, ngành hồ tiêu Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình liên kết sản xuất bền vững. Thực tế tại Gia Lai cho thấy, hồ tiêu được canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ có giá bán cao hơn từ 10-30%, thậm chí có nơi cao hơn thị trường từ 40.000 - 50.000 đồng/kg.

Bên cạnh đó, chiến lược phát triển nông nghiệp xanh của Chính phủ cũng đang được cụ thể hóa. Đề án "Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035" đã đặt mục tiêu giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2035. Việc triển khai các mô hình canh tác carbon thấp, ứng dụng công nghệ số và xây dựng hệ thống đo lường - báo cáo - thẩm định (MRV) sẽ giúp hồ tiêu Việt Nam có thêm "tấm vé thông hành" quan trọng để tiến sâu vào các thị trường cao cấp.

Nhìn về dài hạn, để duy trì đà tăng trưởng, sự phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân là yếu tố sống còn. Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) đã kiến nghị cần xây dựng hệ thống thống kê vùng trồng chi tiết đến cấp xã để phục vụ quản lý và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng cho các doanh nghiệp nông sản là cần thiết để họ có đủ nguồn lực đầu tư vào công nghệ và chế biến sâu.

Các doanh nghiệp hàng đầu như Olam Việt Nam, Phúc Sinh, Nedspice và Haprosimex tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu sang các khu vực tiềm năng như châu Phi và Trung Đông. Việc đa dạng hóa sản phẩm sang các lĩnh vực như tinh dầu hạt tiêu phục vụ mỹ phẩm và dược phẩm cũng đang mở ra những dư địa phát triển mới đầy hứa hẹn.