Thương mại điện tử mở đường mới cho chuỗi giá trị nông sản

Không ít nông dân giờ đây đã quen với việc livestream bán hàng, nhận đơn trực tuyến, theo dõi phản hồi khách hàng và đóng gói sản phẩm theo tiêu chuẩn vận chuyển hiện đại - Ảnh minh họa

Thay đổi cách tiêu thụ để nâng giá trị nông sản

Trong nhiều năm, câu chuyện "được mùa mất giá" luôn là bài toán nan giải của nông nghiệp Việt Nam. Nông dân chủ yếu phụ thuộc vào thương lái, chợ đầu mối hoặc các kênh phân phối truyền thống. Khi thị trường biến động hoặc đầu ra bị gián đoạn, hàng hóa dễ ùn ứ, giá giảm sâu.

Tuy nhiên, vài năm gần đây, đặc biệt sau giai đoạn dịch COVID-19, thương mại điện tử đã mở ra hướng tiêu thụ mới cho nông sản Việt Nam. Từ vải thiều Bắc Giang, xoài Sơn La, sầu riêng Tây Nguyên cho tới các sản phẩm OCOP địa phương, nhiều mặt hàng đã xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng số.

Không ít nông dân giờ đây đã quen với việc livestream bán hàng, nhận đơn trực tuyến, theo dõi phản hồi khách hàng và đóng gói sản phẩm theo tiêu chuẩn vận chuyển hiện đại. Người tiêu dùng ở Hà Nội hay TPHCM có thể đặt mua đặc sản vùng cao chỉ sau vài thao tác trên điện thoại.

Xu hướng này đang được thúc đẩy mạnh hơn thông qua các mô hình "xã thương mại điện tử". Theo công bố của TikTok Shop tại sự kiện CSR Day 2026, nền tảng này đặt mục tiêu hỗ trợ hơn 3.000 "xã thương mại điện tử" trên toàn quốc, đồng thời dự kiến dành khoảng 100 tỷ đồng trong 6 tháng cuối năm 2026 để hỗ trợ các địa phương, hợp tác xã và hộ sản xuất nhỏ tham gia kinh tế số.

Điểm khác biệt lớn nhất của thương mại điện tử không nằm ở việc "bán online", mà ở sự thay đổi tư duy tiêu thụ nông sản.

Trước đây, phần lớn nông sản được bán dưới dạng thô, ít thương hiệu và phụ thuộc nhiều vào khâu trung gian. Nay, khi lên môi trường số, mỗi sản phẩm buộc phải có câu chuyện, hình ảnh, bao bì, nguồn gốc và khả năng truy xuất rõ ràng.

Điều này tạo áp lực nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội nâng cấp chuỗi giá trị nông nghiệp.

Tại xã Bình Lư (Lai Châu), mô hình "xã thương mại điện tử" đang được triển khai như một hướng đi mới cho kinh tế nông thôn. Theo ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư, địa phương hiện có 12 sản phẩm OCOP, trong đó 8 sản phẩm đã được đưa lên TikTok Shop. Riêng làng nghề miến dong của xã có khoảng 80 hộ tham gia sản xuất với sản lượng khoảng 1.000 tấn mỗi năm.

Khi sản phẩm xuất hiện trên nền tảng số, người dân không chỉ bán được nhiều hơn mà còn bắt đầu quan tâm tới chất lượng hình ảnh, quy trình đóng gói, bảo quản và xây dựng thương hiệu địa phương. Nhiều hợp tác xã đã chủ động chuẩn hóa vùng nguyên liệu, đăng ký nhãn hiệu và đầu tư bao bì để phù hợp với thị trường trực tuyến.

Các chuyên gia cho rằng đây chính là bước chuyển từ tư duy "sản xuất cái mình có" sang "sản xuất theo nhu cầu thị trường".

Đáng chú ý, thương mại điện tử còn giúp rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Thông qua livestream hoặc các phiên bán hàng trực tuyến, nông dân có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và nhận phản hồi tức thời. Điều này giúp gia tăng niềm tin, đồng thời giảm bớt các tầng nấc trung gian vốn khiến giá trị gia tăng bị chia nhỏ.

Cơ hội để tái cấu trúc chuỗi giá trị nông nghiệp

Theo Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng, định hướng phát triển nông nghiệp của Việt Nam là chuyển từ "tư duy sản xuất" sang "tư duy kinh tế", phát triển nền nông nghiệp "đa giá trị" gắn với chuyển đổi xanh, tiêu dùng xanh và kinh tế xanh. Trong đó, chuyển đổi số và kết nối nông nghiệp với công nghiệp chế biến, thị trường, xuất khẩu và chuỗi giá trị toàn cầu là những động lực giúp nâng giá trị gia tăng cho ngành nông nghiệp.

Theo các chuyên gia kinh tế số, "xã thương mại điện tử" không đơn thuần là đưa nông sản lên sàn mà là xây dựng hệ sinh thái kinh tế số ở nông thôn.

Mô hình này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của chính quyền địa phương, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị logistics, ngân hàng số và cộng đồng sản xuất.

Việc phát triển thương mại điện tử ở nông thôn cũng góp phần thúc đẩy chuyển đổi số cấp cơ sở. Không ít địa phương đã bắt đầu tổ chức các lớp đào tạo livestream, kỹ năng bán hàng số, quản trị gian hàng trực tuyến cho nông dân và hợp tác xã.

Các chuyên gia nhận định, nếu trước đây hạ tầng giao thông là điều kiện then chốt để phát triển kinh tế nông thôn thì nay, hạ tầng số đang trở thành yếu tố quan trọng không kém.

Thực tế cho thấy nhiều đặc sản địa phương vốn chỉ tiêu thụ quanh vùng nay đã tiếp cận thị trường toàn quốc. Một số sản phẩm còn được người tiêu dùng quốc tế biết tới thông qua các nền tảng xuyên biên giới.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức. Nhiều hộ nông dân vẫn thiếu kỹ năng số, thiếu nhân lực làm nội dung, hạn chế về năng lực logistics và tiêu chuẩn chất lượng. Việc bán hàng trên môi trường số cũng đòi hỏi tính ổn định cao về nguồn cung, điều mà sản xuất nhỏ lẻ hiện nay chưa phải nơi nào cũng đáp ứng được.

Bên cạnh đó, câu chuyện xây dựng niềm tin với người tiêu dùng vẫn là yếu tố sống còn. Khi giao dịch diễn ra trên không gian mạng, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và bảo đảm chất lượng càng trở nên quan trọng.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, thương mại điện tử đang trở thành một phần quan trọng của chiến lược hiện đại hóa nông nghiệp. Điểm đáng chú ý là quá trình này không chỉ tạo thêm đầu ra mà còn thúc đẩy tái cấu trúc chuỗi giá trị. Từ sản xuất, chế biến, vận chuyển đến marketing và chăm sóc khách hàng đều đang thay đổi theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Nhiều chuyên gia cho rằng nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam có thể hình thành lớp "nông dân số" mới - những người không chỉ biết sản xuất mà còn biết kinh doanh, xây dựng thương hiệu và khai thác dữ liệu thị trường.